Soorten doolhoven
Geschiedenis
Graag vertel ik je wat meer over doolhoven en labyrinten. In totaal zijn er in Nederland meer dan 100 doolhoven te vinden. Dus als je op je vrije dag een doolhof wilt bezoeken, is er keus genoeg!
Doolhoven en labyrinten zijn ingewikkelde vormen en patronen die veel mensen tot de verbeelding spreken. Niet alleen het patroon als ornament, maar ook als fenomeen om in te dwalen, tot inkeer te komen, of gewoon mee vermaakt te worden. Hierin ligt ook de oorsprong van de doolhof.
Doolhoven en labyrinten worden in het Nederlandse taalgebruik als twee dezelfde begrippen door elkaar gebruikt. Toch hebben beiden een verschillende achtergrond en betekenis. In andere talen is er vaak maar één woord dat zowel doolhof als labyrint betekent.
Doolhof of labyrint
Het is dan ook niet verwonderlijk dat doolhoven en labyrinten al heel oud zijn. De oudst bekende labyrinten werden al 6.000 jaar geleden in steen gekerfd. Een bekende oude labyrint-mythe is natuurlijk die van Theseus, die met behulp van de draad van Ariadne in staat was uit het labyrint van de Minotaurus op Kreta te ontsnappen.
Een labyrint bestaat uit één lang, slingerend pad naar een bepaald einddoel. Het lopen of volgen van een labyrint heeft meestal een symbolische en voor sommige mensen zelfs een spirituele functie. Daarnaast wordt een labyrint vaak zuiver esthetisch toegepast. Veel kunstenaars hebben zich in de loop der eeuwen door het labyrint laten inspireren.
Op zich is de mythe van Ariadne dus bijzonder, want als het een labyrint zou zijn, kun je er niet in verdwalen en had je geen draad nodig. Maar misschien speelt hier ook mee dat er maar één woord voor beide soorten was.
Het labyrint heeft in de loop der eeuwen symbool gestaan voor vruchtbaarheidsrituelen, de banen van de planeten in het zonnestelsel en de levensloop van de mens in het algemeen. Sommige labyrinten zijn echter zo oud dat niet precies bekend is welk doel ze dienden. Geleerden denken zelfs dat het labyrint ontstaan is uit een rituele dansvorm.
Een doolhof is ook een onoverzichtelijke weg van een begin naar een einddoel, maar bij het volgen van deze weg moeten keuzes gemaakt worden. In een doolhof splitsen de paden zich, en zijn er ook vaak doodlopende wegen. In vergelijking met een labyrint is een doolhof meer bedoeld als een spelletje, waaraan mensen plezier kunnen beleven. Waar een labyrint maar één route kent, en dus ook geen mogelijkheid kent om te verdwalen, worden doolhoven ontworpen in verschillende moeilijkheidsgraden.
De meeste mensen denken bij een doolhof aan deze laatste soort. Een dwaalpad van begin naar eind waarbij het je lastig wordt gemaakt om je weg naar de uitgang te vinden. Dat kan zijn door vele dwaalsporen aan te brengen, maar ook door bruggen, tunnels, schijnbare doorgangen van glas en spiegels. Alles om het de bezoeker lastig te maken en in verwarring te brengen.
Tegenwoordig kom je doolhoven en labyrinten voornamelijk tegen als vorm van vermaak. Je ziet doolhoven in een park, een tuin, een attractiepark of pretpark. Verder is op internet een grote verscheidenheid aan doolhoven en daaraan gerelateerde zaken te vinden. Informatie over doolhoven, doolhofspelletjes, doolhofpuzzels en sites van wereldbekende doolhofbouwers etc.
Soorten doolhoven
Doolhoven kun je naar verschillende invalshoeken indelen; naar vorm of patroon, naar complexiteit, naar materiaalgebruik etc. Er zijn hierdoor oneindig veel combinaties en dus verschillende doolhoven te maken.
Doolhoven naar vorm
Unicursaal
Een unicursaal doolhof is eigenlijk een labyrint. Je kunt er niet in verdwalen; er is maar één weg die (meestal) naar het midden of de uitgang loopt.
Multicursaal
Multicursaal wil zoveel zeggen als ‘meerdere wegen’; dus een écht doolhof met verschillende zijpaden, kruisingen, splitsingen, en doodlopende wegen.
Hierin zijn ook nog weer gradaties aan te brengen: de meeste simpele doolhoven kun je altijd weer uitkomen door de ‘hand-op-de-muur-methode’. Als je óf je linker- óf rechterhand steeds aan de wand houdt; kom je er altijd weer uit.
Naar complexiteit
2-Dimensionaal
Met 2-dimensionale doolhoven bedoelen we doolhoven ‘in het platte vlak’; de doolhoven die je op een tekening of bord ziet en met een potlood of je vinger doorloopt.
3-Dimensionaal
Zodra je zelf in de doolhof kunt lopen spreken we van 3-dimensionale doolhoven; je bent zelf ‘in’ het doolhof. Een doolhof dat je op papier in 1 minuut oplost, kost in een echt doolhof veel meer tijd; niet alleen omdat het groter is, maar met name omdat je geen overzicht hebt; je kunt niet of nauwelijks ‘vooruitkijken’
4-Dimensionaal
Heeft dat zelfde doolhof ook nog bruggen of tunnels, dan voegen we er weer een dimensie aan toe; een 4-dimensionaal doolhof. Deze zijn vaak zeer lastig op te lossen!
Wisselende doolhoven en andere variaties
Een doolhof kan op een heleboel manieren nog ingewikkelder gemaakt worden, bijvoorbeeld door het plaatsen van hekken of poortjes waar je maar van 1 kant doorheen kunt; poortjes die in de loop van de tijd anders gaan staan (waar je het ene moment nog doorheen kon, is dan afgesloten); ook kunnen er poortjes gebruikt worden die open en dicht gaan, afhankelijk van een code die je invoert in een toegangssysteem. Ook zijn er doolhoven in het donker waar je volledig op de tast je weg moet vinden of met spiegels of glas die je compleet in verwarring brengen.
Puzzel-doolhoven
Een puzzel-doolhof lijkt op het eerste gezicht vaak heel simpel, maar ze bevat een opdracht. Bijvoorbeeld de instructie om alléén rechtsaf te gaan of rechtdoor (dus je mag niet linksaf). Ook kan de opdracht luiden dat je steeds een bepaalde kleur moet aanhouden, of kleurenreeks (groen-rood-blauw) of getallenreeks (even cijfers, oneven cijfers) etc. Hoewel ze soms meer een puzzel dan een doolhof zijn, worden ook deze tot de doolhoven gerekend.
Naar materiaal
Met vaste wanden
Denk hierbij aan gemetselde of betonnen wanden, of wanden van houtmateriaal.
Groene wanden
De meeste doolhoven zijn gemaakt van ‘groen materiaal’, zoals coniferen, buxus-haag of beukhaag; maar ook klimop, liguster of druivenranken kom je tegen als plant om de wanden van de doolhof mee te vormen. Druiven en andere klimplanten hebben bovendien nog de mogelijkheid om poortjes of een ‘plafond’ in de doolhof te maken.
Maïsdoolhoven
Sinds de jaren ’90 van de vorige eeuw in opkomst: de maïsdoolhoven, met maïs van 2 tot 3 meter hoog en soms zeer dicht gezaaid. Uniek kenmerk is dat ze tijdelijk zijn. Ieder jaar kan weer een nieuw patroon worden gemaakt. Vaak zien de maïsdoolhoven er vanuit de lucht zeer fraai uit. Mooie geometische patronen, maar vooral afbeeldingen van figuren zie je in een maïsdoolhof terug. Hoewel het er vanuit de lucht fantastisch uitziet, beleeft de bezoeker dat nauwelijks. Immers als je zelf in de doolhof rondwandelt merk je deze patronen niet op.
Een variant erop zijn de hennepdoolhoven of doolhoven van andere gewassen, zoals graan, koren, hennep, olifantsgras of zelfs zonnebloemen.
Glas- en spiegeldoolhoven
Misschien ken je ze van de kermis. Een doolhof van glas en soms zelfs met spiegels. Zeer verwarrend omdat je door het glas niet meer ziet wat een wand is en door de spiegel lijkt de doolhof vele malen groter dat hij is. De laatste jaren worden er zeer fraaie spiegeldoolhoven gemaakt in bepaalde thema’s.
Doolhoven in bestrating
De meest fantastische doolhoven worden gemaakt in bestratingen. Ook hier gaat het vooral om de afbeeldingen die zijn gemaakt, bijvoorbeeld van dieren of een bedrijfslogo.
Met ’traditionele’ materialen
Van oudsher worden doolhoven (meest labyrinten) gemaakt van natuurlijke materialen. Zo kom je doolhoven tegen in de vloeren van kerken, gemaakt van plavuizen/stenen/tegels. De oudste labyrinten in Scandinavië zijn gemaakt van keien en in Engeland zijn ze voornamelijk in gras gemaakt.
Doolhofpuzzels en speldoolhoven
Een doolhof kun je op vrijwel iedere schaal maken, op papier, in het echt, of bijvoorbeeld als spelbord met een knikker. Ook kun je doolhoven op een paneel afbeelden of uit hout frezen, zodat je de doolhof kunt ‘lopen’ zonder moet te worden.
Tijdelijke doolhoven
Doolhoven kun je ook maken op materiaal dat gemakkelijk te verplaatsen is, zo zijn er doolhoven op doek/kleden, of gemaakt van PVC-tegels. Een opblaasbaar 3-dimensionaal doolhof is helemaal het einde. En wat te denken van een doolhof of labyrint gemaakt van lampjes…
Oftewel: je kunt met een doolhof oneindig variëren; er is altijd wel een doolhof te maken dat bij jou past.